جرائم کلاهبرداری به دلیل افزایش استفاده از اینترنت جهت ارائه خدمات و فروش کالاها افزایش یافته است و افراد کلاهبردار از شیوه‌های جدیدی برای ارتکاب این جرم بهره می‌برند. یکی از این شیوه‌های نوین، کلاهبرداری از طریق تلفن، پیامک، کلاهبرداری اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی است که در اثر آن افراد زیادی مال خود را ازدست‌داده‌اند. قانون جدید کلاهبرداری برای پیشگیری از انواع کلاهبرداری‌ها، مجازات کلاهبرداری را تغییر داده و آن را سخت‌گیرانه‌تر پیگیری می‌کند؛ به‌گونه‌ای که هیچ بخششی برای انجام این عمل وجود ندارد. این سخت‌گیری و تشدید مجازات‌ها باعث می‌شود که افراد از انجام این جرم دوری کنند و امنیت افراد جامعه حفظ شود.
از انواع مجازاتهای کلاهبرداری در قانون جدید می‌توان به حبس طولانی مدت، جریمه‌های سنگین، توقیف دارایی‌ها و محرومیت از حقوق اجتماعی اشاره کرد. برای آشنایی با انواع کلاهبرداری و مجازاتهای مختص به آن در این مقاله قصد داریم به حکم جرم انواع کلاهبرداری، اعم از ساده و مشدد بپردازیم و نحوه اثبات جرم کلاهبرداری را شرح دهیم.
جرم کلاهبرداری چیست؟
مطابق ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری، کلاهبرداری جرمی است که در آن فرد مرتکب با استفاده از حیله، نیرنگ، فریب و سایر روش‌های متقلبانه، شخصی را فریب می‌دهد و با رضایت او، مال وی را به دست می‌آورد. به عبارت ساده‌تر، کلاهبرداری زمانی رخ می‌دهد که فردی با حیله و فریب، فرد دیگری را وادار کند تا مال خود را به‌صورت داوطلبانه در اختیار او قرار دهد. این جرم در اشکال مختلفی رخ می‌دهد و مجازات کلاهبرداری را در پی دارد. یکی از شایع‌ترین حوزه‌هایی که امروزه شاهد وقوع کلاهبرداری در آن هستیم، خریدوفروش خودرو است. بسیاری از افراد در این حوزه، قربانی کلاهبرداران شده و متحمل خسارات مالی قابل توجهی می‌شوند.
مطلب پیشنهادی: نحوه گزارش کلاهبرداری به پلیس فتا چگونه است؟
انواع کلاهبرداری
مطابق قانون، جرم کلاهبرداری به دو نوع کلاهبرداری ساده و مشدد تقسیم می‌شود. مجازات و احکام مربوط به هر یک از این ۲ نوع کلاهبرداری در قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری بیان می‌شود. بااین‌حال، با تصویب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، تغییراتی در میزان مجازات کلاهبرداری ایجاد شده است.
ساده
کلاهبرداری ساده و مالی، جرمی است که مرتکب آن با توسل به حیله و نیرنگ و مانورهای متقلبانه، بدون استفاده از عنوان یا سمت دولتی و بدون انتشار آگهی در رسانه‌های جمعی، اقدام به بردن مال دیگری می‌کند. در این نوع کلاهبرداری، مجرم از مأمورین دولت، سازمان‌های وابسته و قوای سه‌گانه نبوده یا خود را در قالب آنها معرفی نمی‌کند. کلاهبرداری ساده اغلب در معاملاتی مانند خریدوفروش مسکن رخ می‌دهد.
مشدد
کلاهبرداری مشدد جرمی است که در آن مرتکب، با سوءاستفاده از موقعیت خود به‌عنوان مأمور، مستخدم دولت، نهادهای دولتی و قوای سه‌گانه یا با معرفی کاذب خود به‌عنوان چنین فردی یا از طریق تبلیغات گسترده در رسانه‌های عمومی، اقدام به کلاهبرداری می‌کند. یکی از مجازاتهای تکمیلی جرم کلاهبرداری، انفصال دائم از خدمات دولتی برای مرتکبینی است که به‌عنوان کارمند دولت یا نهادهای وابسته به آن فعالیت داشته‌اند. این مجازات کلاهبرداری به‌منظور جلوگیری از تکرار جرم و حفظ اعتماد عمومی به دستگاه‌های دولتی در نظر گرفته شده است.
مجازات کلاهبرداری در قانون جدید چیست؟
قانون جدید در تلاش است تا با تدوین مجازاتهای مناسب و افزایش آگاهی عمومی در خصوص شیوه‌های کلاهبرداری، کلاهبرداران را از انجام این اقدام غیرقانونی باز دارد و باعث حفظ حقوق افراد در برابر کلاهبرداران و امنیت اقتصادی جامعه شود. یکی دیگر از راهکارهای اجرایی قانون جدید در این راستا، تشدید اقدامات پیشگیری و استفاده از تکنولوژی به‌منظور شناسایی و احضار کلاهبرداران است.
کلاهبرداری به‌عنوان یکی از جرایم رایج در حوزه مالی و امنیتی، به‌شدت مورد توجه قانونگذار قرار دارد. قانون جدید با هدف مقابله جدی با جرم کلاهبرداری، مجازاتهای سنگینی را برای مرتکبان این جرم در نظر گرفته است. از انواع مجازات کلاهبرداری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
حبس
در مجازات کلاهبرداری، میزان مجازات حبس به مبلغ مورد کلاهبرداری بستگی دارد. در کلاهبرداری ساده اگر مبلغ کلاهبرداری بیش از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مرتکب جرم به حبس از یک تا ۷ سال محکوم خواهد شد. اما اگر مبلغ کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مجازات حبس از ۶ ماه تا ۳ سال و نیم تعیین می‌شود. در تعیین میزان مجازات حبس برای مرتکبین جرم کلاهبرداری، دادگاه می‌تواند باتوجهبه شرایط خاص پرونده و وجود جهات تخفیف مجازات، از جمله همکاری متهم در کشف جرم یا پشیمانی وی، مجازات حبس را تا حداقل میزان قانونی کاهش دهد.
برای کلاهبرداری مشدد اگر مبلغ کلاهبرداری بیش از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مرتکب جرم به حبس از ۲ تا ۱۰ سال محکوم خواهد شد. اما اگر مبلغ کمتر از ۱۰۰ میلیون تومان باشد، مجازات حبس از یک تا ۵ سال تعیین می‌شود.
جریمه نقدی
در جرایم و مجازات کلاهبرداری، علاوه بر مجازات حبس و الزام به رد مال به شخص زیان‌دیده، مرتکب جرم مکلف است مبلغی معادل مالی که از طریق کلاهبرداری به دست آورده است را به‌عنوان جزای نقدی به حساب خزانه دولت واریز کند.
رد مال
در مجازات کلاهبرداری ساده و مشدد، مرتکب جرم مکلف است مالی را که از طریق حیله و نیرنگ به دست آورده، به شخص متضرر بازگرداند.
نحوه اثبات جرم کلاهبرداری
مطابق ماده ۱۶۰ قانون مجازات اسلامی، ادله اثبات جرم در محاکم کیفری شامل اقرار متهم، شهادت شهود، قسامه در موارد خاص و علم قاضی است. در جرائم کلاهبرداری، شاکی برای اثبات ادعای خود مبنی بر فریب‌خوردن و ضرر مالی، باید بتواند با ارائه ادله قابل استفاده در جرائم کلاهبرداری، دادگاه را قانع کند که متهم با استفاده از حیله و نیرنگ، او را به انجام معامله‌ای وادار کرده که منجر به ضرر مالی وی شده است.
در پرونده‌های کلاهبرداری در حوزه اجاره، رهن و سایر موارد، دادگاه می‌تواند برای اثبات ادعای شاکی از ادله‌ای همچون اقرار متهم، شهادت شهود و علم قاضی استفاده کند. بااین‌حال، ادله‌ای مانند قسامه و سوگند در این نوع جرایم قابل استناد نیستند. قسامه به جرایمی اطلاق می‌شود که مجازات آن قصاص یا دیه باشد و کلاهبرداری جزو این دسته از جرایم محسوب نمی‌شود. همچنین، سوگند در جرایم تعزیری قابل استناد نیست و لذا در اثبات جرم کلاهبرداری نیز کاربردی ندارد. برای اثبات جرم کلاهبرداری می‌توانید از مشاوره‌های بهترین وکیل کلاهبرداری در تهران نیز استفاده کنید.
تخفیف مجازات با رضایت شاکی در جرم کلاهبرداری
کلاهبرداری از جمله جرایمی است که به دلیل ماهیت عمومی و آثار مخربی که بر جامعه دارد، غیرقابل‌گذشت محسوب می‌شود. به‌عبارت‌دیگر، حتی اگر شاکی از شکایت خود صرف‌نظر کند و رضایت بدهد، جنبه عمومی جرم همچنان پابرجا بوده و پرونده قضایی به طور کامل متوقف نخواهد شد. البته، گذشت شاکی می‌تواند به‌عنوان یکی از عوامل تخفیف مجازات کلاهبرداری در نظر گرفته شود و دادگاه در صدور حکم، آن را مدنظر قرار خواهد داد.
جمع بندی و سوالات متداول
کلاهبرداری یکی از جرایم مورد پیشبینی قانونگذار است که به بردن مال افراد از طریق مانورهای متقلبانه و فریب آنها اشاره دارد؛ به‌گونه‌ای که فرد مال خود را با رضایت تقدیم کلاهبردار کند. قانونگذار در قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری برای کاهش و پیشگیری وقوع این جرم برای مرتکبین مجازاتهای سنگینی را در نظر گرفته است.
مجازات کلاهبرداری متناسب با اینکه جرم کلاهبرداری، ساده یا مشدد باشد متفاوت خواهد بود. برای مثال حکم جرم کلاهبرداری ساده شامل حبس از یک تا ۷ سال، جزای نقدی معادل مال اخذ شده و رد مال به صاحب است. درحالی‌که مجازات کلاهبرداری مشدد، حبس از ۲ تا ۱۰ سال، جریمه نقدی معادل مال اخذ شده، رد مال به صاحب آن و انفصال دائمی از خدمات دولتی خواهد بود.
جرم کلاهبرداری قابل گذشت است؟
مطابق اصلاحیه ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، جرایم کلاهبرداری و جرایم مشابه آن که ارزش مالی آنها تا یک میلیارد ریال است و سرقت‌هایی با ارزش حداکثر دویست میلیون ریال دیگر قابل‌گذشت نیستند. این بدان معنا است که از سال ۱۳۹۹ به بعد، افرادی که مرتکب چنین جرایمی می‌شوند، حتی اگر شاکی خصوصی پرونده را ببخشد، باز هم تحت تعقیب کیفری قرار خواهند گرفت و مجازات می‌شوند.
مجازات جایگزین حبس در کلاهبرداری به چه شکل است؟
بر اساس قوانین موجود، امکان جایگزینی مجازات حبس با مجازاتهای جایگزین در جرم کلاهبرداری وجود ندارد. قانونگذار برای جرایمی که حداکثر مجازات حبس آنها یک سال باشد، امکان استفاده از مجازاتهای جایگزین حبس را پیشبینی کرده است. باتوجهبه اینکه حداکثر مجازات حبس کلاهبرداری در بسیاری از موارد (برای مثال در مواردی که ارزش مالی کلاهبرداری شده بیش از صد میلیون تومان باشد) بیش از یک سال تعیین شده است، ازاینرو نمیتوان برای این جرم از سایر مجازات کلاهبرداری جایگزین حبس مثل پرداخت جزای نقدی استفاده کرد.
محدثه رفیعی هستم. پنج سال سابقه تولید محتوا در زمینه مسائل حقوق دارم. در حال حاضر محتواهای یونیک، باکیفیت و مخاطب پسند برای موسسه همراه آرمانی را می نویسم. امیدوارم بتونم در زمینه مسائل حقوقی کمک کنم. خوشحال میشم نظراتتان را در مورد محتواها با من به اشتراک بگذارید.